Majdanpek se prvi put pominje 1560. godine u jednom turskom dokumentu, kao kovanica reči “medeni pek” (med je stari srpski naziv za bakar, a pek je na starogrčkom ovčije runo). Rudarstvo u Majdanpeku i okolini ima tradiciju dužu od 7.000 godina, što potvrđuju lokaliteti iz ranog neolita Rudna Glava i Praurija. Takvo bogatstvo ruda uslovilo je i razvoj privrede ka rudarstvu i preradi metala, tako da je, sve do početka 90-ih godina, ova opština spadala u grupu najrazvijenijih u zemlji, a Rudnik bakra Majdanpek, Industrija za preradu metala i Fabrika bakarnih cevi bili su u svetu poznati privredni giganti. U gradu bakra i zlata, kako još nazivaju ovo mesto, davne 1882. godine sagrađena je prva lokomotiva na Balkanu.
Donji Milanovac se pominje u 15. veku kao varošica Poreč na istoimenom dunavskom ostrvu. Zbog čestih poplava, po naredbi kneza Miloša iz 1830. godine, preseljen je na desnu obalu Dunava. Ime dobija po Milanu, starijem Miloševom sinu, a 1859. godine dodaje mu se i naziv Donji, da bi se razlikovao od Gornjeg Milanovca, koji je osnovan iste godine. Donji Milanovac je građen po prvom regulacionom planu u Srbiji, po idejnim skicama vojvode Porečkog Stevana Stefanovića-Tenke. Poslednja promena lokacije rezultat je izgradnje HE “Đerdap II” 1970. godine.
Epithet “kolevka drevne Evrope” ovaj kraj je dobio zbog kulturne vrednosti arheoloških lokaliteta Lepenski vir i Rudna Glava, odnosno njihove neprocenjive naučne uloge u upoznavanju najranijih vremena ljudske civilizacije. Arheološki lokalitet Lepenski vir sa izuzetno povoljnom mikrolokacijom u Gospođinom viru, trajao je 5800–4300 p.n.e. u okviru 9 sukcesivno podignutih naselja sa planski građenim kućištima, grobovima, svetilištima i umetnički obrađenim predmetima jedinstvenog likovnog izraza.
Arhitektura i kultura Lepenskog vira, poznata u svetskim razmerama, predstavlja najveći domet kulture srednjeg kamenog doba, odnosno vremena kada se priprema prelaz sa lovno-sakupljačke privrede paleolita na zemljoradničko-stočarsku ekonomiju mlađeg kamenog doba – neolita. U svetu, Lepenski vir je najpoznatiji po kamenim skulpturama, koje predstavljaju najstariju evropsku monumentalnu kamenu plastiku. Projekat uređenja arheološkog nalazišta Lepenski vir bio je prioritet koji je trebao biti realizovan 2007. godine.
Otkivanjem praistorijskog rudnika Rudna Glava (3800–3200 p.n.e. – najstariji rudarski lokalitet u Evropi – “Crno” u Rudnoj Glavi) napuštena je teorija o Bliskom istoku kao kolevci rudarstva. Tokom dve decenije istraživanja otkriveno je 40 rudarskih okana i veliki broj rudarskih alatki.
Od ostalih objekata kulturnog nasleđa treba spomenuti crkvu Svetog apostola Petra i Pavla u Majdanpeku. Crkva je izgrađena po nalogu Kneza Aleksandra Karađorđevića, sa idejom da se podigne hram koji će jednako prihvatiti i domaće pravoslavce i katolike, koji su na poziv srpskih vlasti došli iz zapadne Evrope kao rudarski stručnjaci. Zato crkva ima elemente tzv. “švajcarskog stila” gradnje.
U Donjem Milanovcu je crkva Svetog Nikole, koja je podignuta 1840. godine zahvaljujući kapetanu Miši Anastasijeviću.
Od spomenika narodnog graditeljstva treba posetiti Kapetan Mišin konak, spomenik kulture sagrađen u 19. veku kao spratna građevina sa prizemljem u kamenu i spratom u bondruku, Tenkinu kuću, takođe iz 19. veka (sagrađena je kao prizemni objekat u bondručnom sistemu, na temeljnim zidovima od lomljenog kamena), “Prauriju” u Majdanpeku (iz petog milenijuma stare ere), ostatke rimskog naselja “Talita”, nekadašnjeg velikog rimskog utvrđenja, civilnog naselja i nekropole itd.
Kulturno nasleđe opštine Majdanpek, osim objekata, čine i specifični običaji lokalnog stanovništva, kao i brojne manifestacije.
Opština Majdanpek
Svetog Save bb, 19250 Majdanpek, Srbija
Tel: 030 / 581 – 140
Email: predsednistvo@opstinamajdanpek.rs, majdanpekso@majdanpek.rs
Brzi linkovi:
Službeni list opštine
Projekti
E-uprava
Poslovno okruženje
Popis nelegalnih objekata
Usluge: Građanska stanja, Birački spisak, Poreska administracija, Socijalna zaštita i briga o deci, Prijava inspekciji, Građevinska dozvola, Urbanizam, Stambeni poslovi, Zaštita životne sredine, Javne površine
Vlada Republike Srbije | Ministarstvo državne uprave i lokalne samouprave | Ministarstvo građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture | Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede | Ministarstvo finansija | Republička izborna komisija
Izvor: Sajt Opštine Majdanpek
