Orašac je selo u opštini Aranđelovac u centralnoj Srbiji koje predstavlja istorijski simbol borbe za slobodu i početka moderne srpske države.
Upravo na tom mestu, u Marićevića jarugi, 15. februara 1804. godine je održana skupština na kojoj je započet Prvi srpski ustanak i gde je izabran Karađorđe Petrović za vođu ustanika. Ovaj događaj smatra se ključnim za razvoj nacionalnog identiteta i državnosti Srbije.
Istorijski značaj i manifestacije
Marićevića jaruga je mesto početka Prvog srpskog ustanka, kada su srpski knezovi i ustanici odlučili da podignu borbu protiv Osmanskog carstva. Iz tog prostora potekla je ideja o oslobođenju i pravdi, koja je kasnije inspirisala mnoge generacije. U Orašcu se to i danas obeležava na 15. februar, Dan državnosti Srbije, uz državni ceremonijal i polaganje venaca kod spomenika Karađorđu, prisustvo ministara, državnih funkcionera i diplomatskih predstavnika.
Spomenički i kulturni kompleks
Na lokalitetu Orašca nalazi se istorijski kompleks koji je pod zaštitom države kao kulturno dobro od izuzetnog značaja. U strukturu kompleksa, pored samog mesta Marićevića jaruge, ulaze sledeće važne građevine i objekti:
Crkva Vaznesenja Gospodnjeg
Crkva posvećena Vaznesenju Gospodnjem izgrađena je između 1868. i 1870. godine kao trajna uspomena na ustanak i ostvarenje verskog i duhovnog značenja slobodarske borbe.
Memorijalna škola “Prvi srpski ustanak”
Zgrada škole podignuta je 1932. godine i predstavlja jedinstven spomen‑objekat posvećen obrazovanju i čuvanju sećanja na događaje iz vremena ustanka. U njenom sklopu se nalazi i muzejska izložba koja prikazuje istoriju ustanka, organizaciju vojske i društva tog doba.
Muzejska postavka i izložbe
U okviru kompleksa radi muzej sa stalnim postavkama posvećenim istoriji Prvog srpskog ustanka, životu stanovništva Srbije u prvim decenijama 19. veka i ulozi Karađorđa u borbi protiv Osmanlija.
Spomen‑česma i spomenik Karađorđu
U jarugi se nalazi spomen‑česma podignuta 1954. godine u čast 150. godišnjice ustanka, dok je spomenik Karađorđu Petroviću visok 3,4 metra, izrađen od belog venčačkog mermera, postavljen 2004. godine povodom 200. godišnjice Prvog ustanka.
Kompleks takođe obuhvata grob Teodosija Marićevića i druge manje segmente sećanja na ustanike, što sve zajedno čini jedinstvenu istorijsko‑kulturnu celinu.
Zaštićena zona i kulturna baština
Orašac je proglašen imovinom od izuzetnog kulturnog značaja i obuhvata površinu od preko 69 hektara unutar jedinstvenog zaštitnog područja. U okviru njega su obuhvaćeni i drugi lokaliteti sa arheološkim, istorijskim i kulturnim vrednostima, kao i Risovača pećina u okolini koja predstavlja prirodni i istorijski lokalitet.
Državna i lokalna ulaganja
Podrška zaštiti Orašca dolazi kroz različite programe Vlade Republike Srbije i Ministarstva kulture i informisanja. Konkretno, Ministarstvo kulture je u poslednje vreme izdvojilo sredstava za projekte koji doprinose prezentaciji i očuvanju kulturnog nasleđa povezanim s Orašcem, uključujući i stalnu multimedijalnu izložbu „Okupljanje u Orašcu i Prvi srpski ustanak“ u okviru Narodnog muzeja u Aranđelovcu. Ukupno je za te kulturne projekte u proteklom periodu odobreno više od 3 miliona dinara.
Pored toga, u sklopu zaštite i prezentacije kulturne baštine redovno se finansiraju i komunalni radovi na održavanju objekata i prilaznih puteva. Sve to doprinosi da ovaj istorijski lokalitet ostane dostupan posetiocima i budućim generacijama.
Turizam i savremeni značaj
Danas Orašac, pored istorijske uloge, predstavlja značajnu turističku destinaciju. Posetioci imaju priliku da obiđu sve ključne lokacije spomeničkog kompleksa i učestvuju u programima koji se organizuju povodom godišnjica istorijskih događaja. Kompleks doprinosi i lokalnom turizmu povezivanjem sa drugim istorijskim i prirodnim lokalitetima u okolini Aranđelovca.
Izvor: Srbija Danas
